Γραφείο Επιτρόπου Προεδρίας

Συμβούλιο Οικονομίας και Ανταγωνιστικότητας Κύπρου

«Ο ρόλος της οικογένειας και της Ελληνικής Παροικιακής Εκπαίδευσης (ΕΠΕ) στη διατήρηση της εθνικής ταυτότητας της ομογένειας και το μέλλον της ελληνικής διασποράς στις χώρες υποδοχής.» ομιλία Σάββα Παυλίδη


Οι πιστοί φίλοι του Ελεύθερου Πανεπιστημίου, που οργανώνεται για 17ο χρόνο από το Πανεπιστήμιο Κύπρου και την Ελληνική Κυπριακή Αδελφότητα, για την ομογένεια του Λονδίνου, είχαν την ευκαιρία να ακούσουν και να ανταλλάξουν γνώμες και απόψεις, με ένα πολύ καλό φίλο και συνεργάτη, το γνωστό εκπαιδευτικό Σάββα Παυλίδη, πρώην Σύμβουλο Εκπαίδευσης της Κυπριακής Ύπατης Αρμοστείας και προϊστάμενο της Κυπριακής Εκπαιδευτικής Αποστολής (ΚΕΑ) που υπηρέτησε για πολλά χρόνια τα Ελληνικά παροικιακά σχολεία, για το πολύ ενδιαφέρον και καυτό θέμα «Ο ρόλος της οικογένειας και της Ελληνικής Παροικιακής Εκπαίδευσης (ΕΠΕ) στη διατήρηση της εθνικής ταυτότητας της ομογένειας και το μέλλον της ελληνικής διασποράς στις χώρες υποδοχής.»


Μιλώντας ο κ. Σάββας Παυλίδης στην Ελληνική Κυπριακή Αδελφότητα την Πέμπτη, 21 Νοεμβρίου 2019, ευχαρίστησε τον Πρόεδρο κ. Αντώνη Γερολέμου, το Δ. Σ. της Αδελφότητας, και το Γραμματέα κ. Ανδρέα Καραολή, καθώς και το Πανεπιστήμιο Κύπρου, για την ευκαιρία που του πρόσφεραν να μοιραστεί με τους «φοιτητές» και άλλους ενδιαφερόμενους απόδημους συμπατριώτες μας τις σκέψεις, τις ανησυχίες και τους προβληματισμούς του σε σχέση με τη διάσωση της Ελληνικής Παροικιακής Εκπαίδευσης (ΕΠΕ) και την εξασφάλιση της συνέχισης της παρουσίας της οργανωμένης ελληνικής ομογένειας στο Ηνωμένο Βασίλειο (Η.Β.) και στις άλλες χώρες υποδοχής. Θερμές ευχαριστίες εξέφρασε και σε όλους εκείνους, που παρέστησαν στη διάλεξή του.

Αφού ξεκαθάρισε από την αρχή ότι δεν φιλοδοξούσε «να κομίσει γλαύκα εις Αθήνας» με την ομιλία του, διευκρίνισε ότι σκοπός της διάλεξής του ήταν να ανακινήσει και να προβάλει μερικούς γνωστούς αλλά ανησυχητικούς προβληματισμούς, που απασχολούν σοβαρά όλους όσους ενδιαφέρονται πραγματικά για το μέλλον της ΕΠΕ και της Ελληνορθόδοξης ομογένειάς μας στο Η.Β. και κατ’ επέκταση, σε όλες τις χώρες του πλανήτη μας, όπου υπάρχουν απόδημοι ΄Έλληνες (Ελλαδίτες και Κύπριοι) με την ελπίδα ότι θα προκαλέσει το αναγκαίο ενδιαφέρον για άμεση δράση.

Με στόχο να υπογραμμίσει τη μεγάλη σπουδαιότητα της Ελληνικής γλώσσας όχι μόνο ως απλού μέσου επικοινωνίας και βασικού φορέα της ελληνικής ταυτότητας αλλά και ως αληθινού θησαυρού τεράστιας αξίας τόσο για τον Ελληνισμό όσο και για ολόκληρο την υφήλιο, επικαλέστηκε τις απόψεις του γνωστού ανά τον κόσμο της ηλεκτρονικής τεχνολογίας Bill Gates, που είπε ότι «η Ελληνική γλώσσα έχει την καλύτερη μαθηματική δομή από όλες τις άλλες γλώσσες, χωρίς κανένα περιορισμό, κι ότι θα χρησιμοποιηθεί από τις νέες γενεές των πιο προηγμένων ηλεκτρονικών υπολογιστών». Επικαλέστηκε επίσης το περιεχόμενο διαβήματος στις 19 Οκτωβρίου 2016 του «Διεθνούς Ελληνικού Συνδέσμου ΗΠΑ για την ελληνική γλώσσα» προς όλους τους πολιτικούς και τους εκπροσώπους της πνευματικής ζωής της Ελλάδας, με το οποίο κατακρινόταν εντονότατα η απόφαση για κατάργηση τότε της διδασκαλίας της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας στο γυμνάσιο, η οποία είχε ακολουθήσει προγενέστερη κατάργηση της διδασκαλίας του «Επιταφίου» του Περικλή στο Ελληνικό λύκειο, χαρακτηρίζοντας τις ενέργειες αυτές ως «πολιτιστική γενοκτονία».

Προχωρώντας στην παρουσίαση της εισήγησής του, ο κ. Παυλίδης έκανε αναφορά στους σκοπούς και στόχους της ΕΠΕ, ο βασικότερος των οποίων είναι «η διατήρηση και καλλιέργεια της Ελληνικής γλώσσας και της εθνικής, θρησκευτικής και γενικά της πολιτιστικής ταυτότητας των παιδιών των αποδήμων συμπατριωτών μας, καθώς και η προβολή του Ελληνικού πολιτισμού (Ελλαδικού και Κυπριακού)». Συνέδεσε δε την επίτευξή τους με την εκ μέρους της οικογένειας και του Ελληνικού Παροικιακού Σχολείου (ΕΠΣ) κατανόηση και εφαρμογή στην πράξη των στοιχείων, που απορρέουν από την έννοια συναφών όρων, που συνδέονται με τις επιδιώξεις της οικογένειας και της ΕΠΕ. Τέτοιες έννοιες είναι η παράδοση, ο πολιτισμός, η κληρονομιά, η παιδεία, η αγωγή, η εκπαίδευση, η εθνικότητα και η ταυτότητα.
Ανέλυσε δε τις έννοιες αυτές, ιδιαίτερα σε σχέση με τη συνάφειά τους με την καλλιέργεια και διατήρηση της πολιτιστικής ταυτότητας, που επιδιώκουν η οικογένεια και η ΕΠΕ, παρουσιάζοντας συγχρόνως σειρά πρακτικών εισηγήσεων για παροχή στα παιδιά και τους νέους ευκαιριών για βιωματική αγωγή (όπως οι επισκέψεις σε μουσεία, οι παρακολουθήσεις διαλέξεων και προβολών, οι επισκέψεις στην πατρίδα κλπ.). Με βιωματική αγωγή, τη μίμηση καλών κοινωνικών προτύπων και το παράδειγμα παρέχονται εξαιρετικές ευκαιρίες στα παιδιά και τους νέους μας προς εμπέδωση των επιστημονικών επιτευγμάτων και των πνευματικών και ηθικών αξιών του Ελληνισμού ανά τους αιώνες, ώστε να νιώσουν περηφάνια για την καταγωγή τους, να θελήσουν να μάθουν την Ελληνική γλώσσα και να επιδιώκουν να βιώνουν τα ήθη και έθιμα των προγόνων τους μέσα στα σπίτια τους, στις εκκλησίες μας, στα σωματεία και τις οργανώσεις μας και ευρύτερα στην παροικία μας, ώστε να διατηρήσουν την ταυτότητά τους.

Τονίζοντας στη συνέχεια ότι κύρια έγνοια των αποδήμων Ελλήνων στις χώρες υποδοχής τους ήταν από την αρχή της αποδημίας τους η διατήρηση της ταυτότητας των παιδιών τους, αναφέρθηκε στις προτεραιότητες, που έθεσαν στη ζωή τους με την εγκατάστασή τους στη ξένη γη (εξεύρεση εργασίας, στέγαση, ίδρυση εκκλησιών και σχολείων και κατάλληλη μόρφωση των παιδιών τους, ώστε να διατηρήσουν την ταυτότητά τους). Επισήμανε επίσης τον καταλυτικό ρόλο, που έπαιξε η ουσιαστική στήριξη των προσπαθειών τους από την Ελλάδα και την Κύπρο με την ίδρυση Εκπαιδευτικών Αποστολών από τις μητροπόλεις, την δωρεάν παροχή βιβλίων, εκπαιδευτικού υλικού και επαγγελματικής βοήθειας από προσοντούχους δασκάλους στην οργάνωση των ΕΠΣ, τα οποία αναβαθμίστηκαν αισθητά.

Εξετάζοντας στη συνέχεια την παρεχόμενη σήμερα ΕΠΕ στα παιδιά παρατήρησε ότι έχει περιοριστεί αισθητά. Προσφέρεται σε μειωμένο αριθμό μαθητών σε σύγκριση με το πρόσφατο παρελθόν (από 10 - 15 χιλιάδες σε 5 – 6 χιλιάδες!). Στην πλειοψηφία τους, είπε, οι νέες γενεές των γονέων θεωρούν ότι τα παιδιά τους μπορούν να ωφεληθούν περισσότερο με την παρακολούθηση ιδιαίτερων μαθημάτων σε διάφορους άλλους τομείς μόρφωσης (θέατρο, άλλες ξένες γλώσσες αντί της ελληνικής κλπ. ), καθώς και με συμμετοχή και ενασχόλησή τους με άλλες δραστηριότητες (ποδόσφαιρο, πολεμικές τέχνες κλπ.) παρά με τη φοίτησή τους σε ΕΠΣ. Κατόπιν της θλιβερής διαπίστωσης ότι η μεγαλύτερη μερίδα των παιδιών ελληνικής καταγωγής δεν παρακολουθεί μαθήματα σε ΕΠΣ με υπαρκτό το ενδεχόμενο να έχει ήδη αρχίσει να αφελληνίζεται, ο κ. Παυλίδης τόνισε ότι επιβάλλεται άμεση εγρήγορση και λήψη δραστικών και αποτελεσματικών μέτρων για πρόληψη του κινδύνου αφελληνισμού και της εναπομείνασας μικρότερης μερίδας των παιδιών μας. Αφού δε πρόσθεσε ότι η ίδια περίπου θλιβερή κατάσταση αντιμετωπίζεται και από τα σωματεία και τις παροικιακές οργανώσεις μας, ακόμη και με τις εκκλησίες μας, όπου η απουσία των νέων μας είναι όχι μόνο απλά ηχηρή αλλά εκκωφαντική, απέστειλε σήμα άμεσου κινδύνου. Τόνισε ότι όλοι μας ανεξαίρετα, όσοι γνοιαζόμαστε για τη διάσωση της ΕΠΕ, των εκκλησιών, των οργανώσεων, συλλόγων και σωματείων μας και, ευρύτερα του απόδημου Ελληνισμού, από τον πιο απλό και ταπεινό συμπατριώτη μας μέχρι τον κάθε υπεύθυνο παράγοντα στην ομογένεια και στις μητροπόλεις μας, οφείλουμε να αναλάβουμε άμεσα τις ευθύνες μας για αναβάθμισης των ΕΠΣ. Με τον εντοπισμό πολύ μεγαλύτερου αριθμού μαθητών μπορούν να δημιουργηθούν βιώσιμες εκπαιδευτικά και οικονομικά σχολικές μονάδες, οι οποίες να είναι αποτελεσματικές. Με την προσέλκυση νεαρών συμπατριωτών μας, οι οποίοι να έχουν ενεργό ανάμειξη στα κοινά της παροικίας μας, η ομογένεια θα επιβιώσει. Πρέπει, πρόσθεσε, να αξιοποιήσουμε τα λίγα, έστω, εναπομείναντα θετικά στοιχεία σε ό,τι αφορά στην ΕΠΕ, (στα οποία αναφέρθηκε). Οφείλουμε να μετατρέψουμε τα αρνητικά στοιχεία της ΕΠΕ (τα οποία επίσης επισήμανε), καθώς και τους σοβαρούς προβληματισμούς μας για τις πιθανές αιτίες της αναποτελεσματικότητας των ΕΠΣ (τις κυριότερες των οποίων ανέφερε) σε λάβαρο της καθολικής μας προσπάθειας προς ανατροπή της αρνητικής εικόνας, που διαφαίνεται στον ορίζοντα, για το μέλλον των ΕΠΣ, και, γενικά, ολόκληρης της ομογένειάς μας.

Η αναβάθμιση των ΕΠΣ, υπέδειξε, μπορεί να γίνει με αλλαγή των τύπων τους, ως έχουν σήμερα (ολοήμερα, νυχτερινά, σαββατιανά), με καλύτερη οργάνωση και διοίκηση, με εξεύρεση πιο κατάλληλων σχολικών κτηρίων, με εξασφάλιση σύγχρονων τεχνολογικών μέσων στη διδασκαλία, με αναπροσαρμογή των υφιστάμενων κανονισμών λειτουργίας τους (συχνότητα και ωράριο λειτουργίας), στελέχωση με πιο προσοντούχο διδακτικό προσωπικό, με την καλύτερη δυνατή αξιοποίηση από γονείς και εκπαιδευτικούς των υφιστάμενων και των πιο νέων εκπαιδευτικών προγραμμάτων κλπ.

Αναφορικά με διάφορα ειδικά πακέτα εκπαιδευτικών προγραμμάτων, που τέθηκαν κατά καιρούς στη διάθεση των εκπαιδευτικών και των δασκάλων, (στα κυριότερα από τα οποία αναφέρθηκε), εξέφρασε αμφιβολίες κατά πόσο αξιοποιήθηκαν ικανοποιητικά. Ιδιαίτερες αμφιβολίες εξέφρασε για δυο από τα πιο πρόσφατα από αυτά, το πρόγραμμα «Παιδεία Ομογενών» και το πρόγραμμα «Ελληνόγλωσση Διαπολιτισμική Εκπαίδευση στη Διασπορά – Ηλεκτρονική μάθηση (e-learning)», τα οποία παρουσίασε εκτενέστερα. Τα προγράμματα αυτά καταρτίστηκαν με χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Υπουργείου Παιδείας της Ελλάδας υπό την επιστημονική καθοδήγηση του Πανεπιστημίου Κρήτης, με έδρα το Ρέθυμνο, και με υπεύθυνο επικεφαλής καθηγητή τον κ. Μιχάλη Δαμανάκη. Εκπρόσωποι των ανά τον κόσμο ελληνικών σχολείων από κάθε μέρος της υφηλίου, όπου υπάρχουν οργανωμένα ελληνικά σχολεία ή τμήματα ελληνικής γλώσσας, και δεκάδες ειδικοί επιστήμονες συγκεντρώνονταν κάθε χρόνο στο Ρέθυμνο για ένα δεκαήμερο περίπου και αντάλλασσαν μεταξύ τους απόψεις για διάφορες πτυχές των εν λόγω εκπαιδευτικών προγραμμάτων (ύλη, διδακτικές μέθοδοι, εποπτικά μέσα, επιμόρφωση δασκάλων κλπ).
Η Κυπριακή Εκπαιδευτική Αποστολή (ΚΕΑ) και ο ίδιος προσωπικά, ως Προϊστάμενός της, πρόσθεσε ο κ. Παυλίδης, συμμετείχαν ενεργά για πέντε συνεχή χρόνια στην παραγωγή των προγραμμάτων αυτών. Ανάλαβαν δε διάφορες ευθύνες για τον καταρτισμό τους (όπως διανομή ερωτηματολογίων προς συμπλήρωση σε δασκάλους, μαθητές, γονείς, και άλλους εκπαιδευτικούς παράγοντες κ.ά.). Στη διάρκεια μάλιστα της πιλοτικής εφαρμογής τους η αίθουσα συνεδριών της ΚΕΑ είχε μετατραπεί τότε σε μια από τις βάσεις του Δικτύου Σχολείων και Τμημάτων Ελληνικής Γλώσσας, που συγκροτήθηκαν ανά τον κόσμο και λειτούργησαν πιλοτικά στην προσπάθεια ανάπτυξης κοινού συστήματος ηλεκτρονικής διδασκαλίας – μάθησης εξ αποστάσεως. (Σημειωτέον ότι, από την εποχή του προγράμματος ΟΙΚΑΔΕ που χρηματοδοτούσε η Τράπεζα Κύπρου, η ΚΕΑ διέθετε εξοπλισμό τηλεδιασκέψεων με δυνατότητα ταυτόχρονης ζωντανής διδασκαλίας, συζήτησης και ανταλλαγής απόψεων μεταξύ ομάδων μαθητών μας στο Λονδίνο και ομάδων μαθητών ενός σχολείου στην Πάφο!) Όπως όμως ανέφερε ο κ. Παυλίδης, επειδή αφυπηρέτησε το 2012, πριν ολοκληρωθεί το πιλοτικό πρόγραμμα εφαρμογής των προγραμμάτων αυτών, δεν είναι βέβαιος για το βαθμό αξιοποίησης αυτών των προγραμμάτων, τα οποία είναι, ίσως, δυνατό να αξιοποιηθούν περισσότερο και να συμβάλουν στην επιδιωκόμενη αναβάθμιση των ΕΠΣ.

Τελειώνοντας ο κ. Παυλίδης υπέβαλε τρεις συγκεκριμένες εισηγήσεις προς διάσωση της ΕΠΕ, αναβάθμισή της και αποφυγή του διαφαινόμενου κινδύνου συρρίκνωσής της, αν όχι της κατάρρευσής της, με αντίστοιχες αρνητικές συνέπειες στη συνέχιση της ύπαρξης και ομαλής λειτουργίας των παροικιακών οργανισμών, σωματείων και σωματείων της ομογένειας:
    1. Σύσταση ειδικών επιτροπών, τα μέλη των οποίων να συνεργαστούν στενά με την Αρχιεπισκοπή και τις κατά τόπους εκκλησιαστικές αρχές για να εντοπίσουν, με την αξιοποίηση των βιβλίων βάπτισης που τηρούν όλοι οι ναοί μας, παιδιά ελληνικής καταγωγής, που είναι προσχολικής και σχολικής ηλικίας. Να έχουν στη συνέχεια προσωπικές επαφές με τους γονείς τους μέχρι να τους πείσουν για τα οφέλη, που θα αποκομίσουν τα παιδιά τους φοιτώντας στα ΕΠΣ μας, που θα έχουν στο μεταξύ αναβαθμιστεί αισθητά.
    2. Σύσταση ειδικών επιτροπών, τα μέλη των οποίων να έλθουν σε επαφή με τους διευθυντές των κατά τόπους ΕΠΣ μας και με αγγλικά πανεπιστήμια για να εντοπίσουν παιδιά και νέους ελληνικής καταγωγής, που έχουν αποφοιτήσει από αυτά. Στη συνέχεια να πραγματοποιήσουν σειρά επαφών μαζί τους μέχρι να τους πείσουν να ενεργοποιηθούν ως μέλη της ομογένειας προς διάσωση των σχολείων, των εκκλησιών και των άλλων ιδρυμάτων της ομογένειας.

      3. Επειδή το έργο των μελών των πιο πάνω επιτροπών θα είναι δύσκολο, μεγάλης διάρκειας, επαναλαμβανόμενο τακτικά κάθε χρόνο και πολυέξοδο (χρόνος, οδοιπορικά κλπ.) θα πρέπει να εξευρεθούν οι απαιτούμενοι οικονομικοί πόροι, που θα καλύπτουν τα έξοδά τους και θα τους προσφέρουν ένα ικανοποιητικό μισθό.
      Ακολούθησαν ερωτήσεις και μια εποικοδομητική και γόνιμη ανταλλαγή απόψεων στην οποία τονίστηκαν και πάλι οι ιδιαίτερες συνθήκες κάτω από οποίες λειτουργούν τα σχολεία της παροικίας και οι οποίες αποτελούν επιπλέον προκλήσεις στην προσπάθεια διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας. Αναφέρθηκε ο μικρός χρόνος παραμονής των παιδιών στα σχολεία, η ταυτόχρονη φοίτηση των παιδιών στα αγγλικά σχολεία η έλλειψη εκπαιδευτικού υλικού, τα ακατάλληλα βιβλία για τα παιδιά της παροικίας. Ζήτησαν να γίνουν αλλαγές στο Αναλυτικό Πρόγραμμα για τα παροικιακά σχολεία να εισακουστούν οι απόψεις των εκπαιδευτικών, των γονιών και κηδεμόνων αλλά και φυσικά των παιδιών και να υπάρξει μεγαλύτερη στήριξη των εκπαιδευτικών μέσω ουσιαστικής επιμόρφωσης και ανάπτυξης εκπαιδευτικού υλικού.

      Στη διάλεξη παρέστησαν ο αιδεσιμολογιότατος Ιωσήφ Παλιούρας, Πρόεδρος της ΕΚΟ Χρίστος Καραολής, οι κυρίες Βασιλική Κούμα και Βασιλική Τσιλογιάννη, προιστάμενες της Κυπριακής και Ελληνικής Αποστολής αντιστοίχως, ο Πρόεδρος των Ελληνορθοδόξων Κοινοτήτων Μάριος Μηναίδης, ο αντιπρόεδρος του ΔΗΣΥ Η.Β Γιάννης Κούβαρος, η δημοσιογράφος Φανούλα Αργυρού, ο καθηγητής Πέτρος Καρατσαρέας οι γνωστοί εκπαιδευτικοί Αντωνία Καστελλανίδου, Μαρία Καραολή, Μιχάλης Αγαθού, Αντρούλα Πέτρου κα αρκετοί συμπατριώτες μας.

      Ακολούθησε δεξίωση και η συζήτηση συνεχίστηκε.