Γραφείο Επιτρόπου Προεδρίας

Γραφείο Επιτρόπου Προεδρίας

Φώτης Φωτίου Συνέντευξη στη CT: Yπάρχουν πληροφορίες για ομαδικούς τάφους στα κατεχόμενα, 25/7/2021


Τραγωδία χωρίς τέλος, χαρακτηρίζει το δράμα των οικογενειών των αγνοουμένων της κυπριακής τραγωδίας ο Επίτροπος Προεδρίας, Φώτης Φωτίου, ο οποίος διαβεβαιώνει ότι καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια για να δοθεί τέλος σ’ αυτή την αφύσικη και απάνθρωπη κατάσταση. Σε συνέντευξη στη Cyprus Times ο κ. Φωτίου τονίζει ότι υπάρχουν πληροφορίες για την ύπαρξη ομαδικών τάφων στα κατεχόμενα, όπως για παράδειγμα στο Πικρό Νερό Λαπήθου και στην ευρύτερη περιοχή της Κερύνειας, αλλά η κατοχική Τουρκία αρνείται να δώσει στοιχεία και να ανοίξει επιτέλους τα αρχεία του τουρκικού στρατού όπου είναι καταχωρημένες όλες αυτές οι πληροφορίες.
------------------------------------------------

Αυτές τις μέρες συμπληρώνονται 47 ολόκληρα χρόνια από την κυπριακή τραγωδία και η σκέψη στρέφεται στο δράμα των ανθρώπων που χάθηκαν.

Σαράντα επτά χρόνια έχουν παρέλθει από τις εξαφανίσεις των αγνοουμένων της τουρκικής εισβολής ενώ για τους αγνοούμενους της περιόδου 1963-67 πέραν του μισού αιώνα. Μια τραγωδία χωρίς τέλος. Οι οικογένειες βιώνουν καθημερινά τον πόνο και την αγωνία για την τύχη των αγαπημένων τους προσώπων. Είναι μια αφύσικη και απάνθρωπη κατάσταση που παρά τις προσπάθειες μας δεν έγινε κατορθωτό να δοθεί ένα τέλος σε αυτό το μαρτύριο. Μετά από τόσες δεκαετίες και προσπάθειες, περίπου 800 οικογένειες αναμένουν απαντήσεις για την τύχη των δικών τους. Είναι απάνθρωπο και απαράδεκτο. Δεν μπορεί η διεθνής κοινότητα να κλείνει τα μάτια σ’ αυτήν την συνεχιζόμενη τραγωδία και να επιτρέπει στην κατοχική δύναμη με τακτικισμούς να διαιωνίζει τον πόνο και την αγωνία των συγγενών.


Αναπόφευκτα η πανδημία επηρέασε τις εκταφές, δεν είναι; Ούτως ή άλλως όμως, τα αποτελέσματα των τελευταίων χρόνων δεν ήταν τα αναμενόμενα. Πού αποδίδετε αυτή την εικόνα;

Είναι γεγονός ότι η πανδημία έχει επηρεάσει σε κάποιο βαθμό και τον τομέα των εκταφών, τόσο στις κατεχόμενες όσο και στις ελεύθερες περιοχές. Θα πρέπει όμως να τονιστεί ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι προσπάθειες επίλυσης της τραγωδίας των αγνοουμένων είναι διαχρονικά και δεν μπορούν να αποδοθούν στην πανδημία ούτε και θα εκλείψουν δια μαγείας όταν τερματιστεί η πανδημία. Εάν κάποιος μελετήσει τις στατιστικές στην ιστοσελίδα της ΔΕΑ, θα διαπιστώσει μια δραματική μείωση στον αριθμό λειψάνων που εντοπίζονται στις κατεχόμενες περιοχές καθώς, ως συνεπακόλουθο, και μια δραματική μείωση στον αριθμό των ταυτοποιήσεων με τη μέθοδο του DNA. Δεν υπήρχε πανδημία 3, 4 ή 5 χρόνια, και ως εκ τούτου η δραματική πτώση δεν μπορεί να αποδοθεί στην πανδημία.


Σε πάρα πολλές οικογένειες παραδίδονται για ταφή μόνο μικρά μεμονωμένα οστά. Πού οφείλεται αυτό;

Είναι απάνθρωπο ότι εκτός από τις περίπου 800 οικογένειες που αναμένουν απαντήσεις, σε ένα πάρα πολύ μεγάλο αριθμό οικογενειών παραδίδονται για ταφή μόνο μεμονωμένα οστά. Υπάρχουν και περιπτώσεις που το οστό ή τα μικρά οστά που εντοπίστηκαν καταναλώθηκαν στις εξετάσεις DNA και δεν υπάρχουν οστά να δοθούν στις οικογένειες για ταφή. Η τραγική αυτή κατάσταση προκαλεί επιπρόσθετο πόνο και δυστυχία στις οικογένειες γιατί δημιουργεί επιπρόσθετα πάρα πολλά ερωτήματα και αναπάντητα γιατί, κάτι που δεν τους επιτρέπει να προχωρήσουν στο κλείσιμο του κεφαλαίου της εξαφάνισης των δικών τους. Η απάνθρωπη αυτή κατάσταση είναι αποτέλεσμα της πολιτικής του κατοχικού στρατού που προχώρησε σε σκόπιμες επεμβάσεις σε μαζικούς χώρους ταφής και σε μετακινήσεις των λειψάνων σε άγνωστους για εμάς μέχρι στιγμής χώρους. Η πρακτική των σκόπιμων μετακινήσεων στοχεύει στην καταστροφή των τεκμηρίων που αποδεικνύουν τα εγκλήματα και τις βαρβαρότητες που διέπραξε ο τουρκικός στρατός την περίοδο της εισβολής. Είναι μια απάνθρωπη και καταδικαστέα πρακτική σε βάρος των δοκιμαζόμενων οικογενειών. θέλω να τονίσω για ακόμα μια φορά ότι για εμάς η παράδοσης μεμονωμένων οστών δεν αποτελούσε ούτε και αποτελεί πλήρη και τεκμηριωμένη διευκρίνιση της τύχης των αγνοουμένων μας. Θα συνεχίσουμε τις προσπάθειές μας για εντοπισμό και ταυτοποίηση και των υπολοίπων οστών ώστε να δοθεί ένα τέλος στο μαρτύριο των οικογενειών.


Ποια είναι τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι προσπάθειές σας;

Τα προβλήματα απορρέουν και είναι αποτέλεσμα της πολιτικής που ακολουθεί η τουρκική πλευρά. Μια απάνθρωπη και απαράδεκτη πολιτική που βασίζεται σε πολιτικές σκοπιμότητες και τακτικισμούς παρά στην ειλικρίνεια και συνεργασία που απαιτείται και αποτελεί προϋπόθεση για επίλυση της ανθρωπιστικής πτυχής της τραγωδίας των αγνοουμένων. Η κατοχική δύναμη δεν έχει πάρει μέχρι στιγμής τις πολιτικές και ανθρωπιστικές αποφάσεις για να συνεργαστεί με ειλικρίνεια και ανθρωπισμό και να συνδράμει ουσιαστικά στις προσπάθειες επίλυσης του προβλήματος. Ως εκ τούτου, δεν μπορεί ούτε και αναμένεται να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος στην επίλυση των επιμέρους προβλημάτων, όπως για παράδειγμα η άρση των εμποδίων και προσκομμάτων στις εκταφές και έρευνες σε στρατιωτικές ζώνες, στην κατάθεση των πληροφοριών που υπάρχουν στα αρχεία του τουρκικού στρατού, στην υπόδειξη μαζικών χώρων ταφής που δημιούργησε ο τουρκικός στρατός από τις περισυλλογές από τα πεδία των μαχών, στις υποδείξεις των νέων χώρων ταφής που επανατάφηκαν τα λείψανα που σκόπιμα μετακινήθηκαν καθώς και πάρα πολλά άλλα προβλήματα, τα οποία αποτελούν τροχοπέδη στην επίτευξη προόδου.


Υπάρχουν βάσιμες πληροφορίες ή έστω αξιόπιστες ενδείξεις για ομαδικούς τάφους στα κατεχόμενα;

Όπως έχω αναφέρει προηγουμένως, εκκρεμούν περίπου 800 υποθέσεις αγνοουμένων μας που κατατέθηκαν στη ΔΕΑ. Δηλαδή περίπου το 50%. Εκτός από τις υποθέσεις του καταλόγου της ΔΕΑ, υπάρχουν και περίπου 300 άλλες υποθέσεις πεσόντων που τάφηκαν σε γνωστούς και άγνωστους χώρους στις κατεχόμενες περιοχές, των οποίων τα λείψανα ζητούν οι οικογένειες τους ώστε να πραγματοποιήσουν μιαν αξιοπρεπή ταφή, σύμφωνα με τη θρησκεία και τις παραδόσεις μας. Το ερώτημα που τίθεται, ειδικά από τις δοκιμαζόμενες οικογένειες είναι εάν δεν εντοπίζονται ή δεν υπάρχουν χώροι ταφής, τότε τι έχουν απογίνει οι δικοί τους; Όσον αφορά πληροφορίες για χώρους ταφής υπάρχουν και αυτό διαπιστώνεται και από τις δημόσιες καταθέσεις Ελληνοκυπρίων μαρτύρων που χρησιμοποιήθηκαν από τον τουρκικό στρατό για να πραγματοποιήσουν ταφές σε μαζικούς τάφους. Και εδώ αναφέρομαι σε συγκεκριμένα παραδείγματα, όπως τον μαζικό τάφο στην περιοχή Πικρό Νερό της Λαπήθου, στους μαζικούς τάφους που τάφηκαν οι σοροί που περισυλλέγησαν από την ευρύτερη περιοχή της Κερύνειας, στις οποίες έλαβαν μέρος και Ελληνοκύπριοι, μετά από οδηγίες του τουρκικού στρατού. Θα πρέπει να τονιστεί εδώ ότι από πλευράς μας καταβάλλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια για εντοπισμό και αξιοποίηση όλων των πληροφοριών που μπορούν να αντληθούν από τις δικές μας προσπάθειες. Όμως, ευθύνη και υποχρέωση για υπόδειξη των μαζικών χώρων ταφής έχει η κατοχική δύναμη, η οποία δημιούργησε τους μαζικούς τάφους σε περιοχές που το 1974 περιήλθαν και εξακολουθούν να βρίσκονται υπό τον έλεγχο τους. Είναι για το λόγο αυτό που εμείς επιμένουμε να ανοίξουν επιτέλους τα αρχεία του τουρκικού στρατού όπου είναι καταχωρημένες όλες αυτές οι πληροφορίες.


Έχει υλοποιηθεί η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του 2001;

Αποτελεί καλό παράδειγμα του εμπαιγμού και της πολιτικής που ακολουθεί η Τουρκία όχι μόνο στις κατεχόμενες περιοχές αλλά και στις προσπάθειες που καταβάλλονται από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Η απόφαση του ΕΔΑΔ λήφθηκε το 2001. Με βάση την απόφαση αυτή, η Τουρκία κρίθηκε ένοχη για παραβίαση θεμελιωδών άρθρων της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Έχουν παρέλθει 20 χρόνια και η Τουρκία αρνείται και δεν συνεργάζεται στην υλοποίηση της απόφασης και των ενδιάμεσων ψηφισμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης. Το 2014, το ΕΔΑΔ, με νέα απόφαση του επιδίκασε 30.000.000 ευρώ, τα οποία πρέπει να καταβάλει η Τουρκία στις οικογένειες των αγνοουμένων μας. Επτά χρόνια έχουν παρέλθει και από την απόφαση αυτή χωρίς να έχει υλοποιηθεί. Διερωτώμαι πώς η διεθνής κοινότητα συνεχίζει να επιτρέπει στην κατοχική δύναμη να εμπαίζει και να περιφρονεί τις αποφάσεις θεσμικών οργάνων της Ευρώπης που αποτελούν τους πυλώνες του Ευρωπαϊκού πολιτισμού και νομιμότητας.


Ο χρόνος είναι αδυσώπητος και δυσχεραίνει την προσπάθεια, αφού από τη μια οι μάρτυρες φεύγουν από τη ζωή, και οι περιοχές αλλοιώνονται λόγω της ανάπτυξης. Πώς αντιμετωπίζονται αυτά τα πρακτικά ζητήματα;

Συμφωνώ μαζί σας ότι ο χρόνος είναι αδυσώπητος. Ενδεικτικά να αναφέρω ότι οι περισσότεροι πρώτου βαθμού συγγενείς των αγνοουμένων έχουν αποβιώσει με το πικρό παράπονο να μην γνωρίζουν τι έχουν απογίνει τα αγαπημένα τους παιδιά. Είναι επίσης γεγονός ότι με την πάροδο του χρόνου δημιουργούνται επιπρόσθετα πρακτικά προβλήματα στις προσπάθειες διερεύνησης. Είναι για το λόγο αυτό που δεν πρέπει και δεν μπορεί να συνεχιστεί η τουρκική κωλυσιεργία και τακτικισμοί. Από πλευράς μας εντατικοποιούμε τις προσπάθειες μας τόσο εντός Κύπρου αλλά και στο εξωτερικό, ώστε να μην υπάρξει περαιτέρω διαιώνιση της τραγωδίας των αγνοουμένων και των οικογενειών τους. Δεν πρέπει να συνεχιστεί ο εμπαιγμός από πλευράς Τουρκίας που προκαλεί καθημερινά τόσο πόνο στις οικογένειες που αναμένουν. Ο ρόλος και η συμβολή των Ηνωμένων Εθνών καθώς και της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικοί.

Θέλω να σας διαβεβαιώσω ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και όλοι μας, καταβάλλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να δοθούν πειστικές και τεκμηριωμένες απαντήσεις και στην τελευταία οικογένεια Τουρκοκύπριου αγνοούμενου. Ταυτόχρονα όμως δεν απεμπολούμε τα δίκαια και τα δικαιώματα των οικογενειών όλων των αγνοουμένων να πληροφορηθούν πειστικά και τεκμηριωμένα για την τύχη των δικών τους. Θέλω να επισημάνω ότι η επίλυση της τραγωδίας των αγνοουμένων θα συμβάλει και στις προσπάθειες επανένωσης της πατρίδας μας και δημιουργίας συνθηκών εμπιστοσύνης και συμφιλίωσης.


ΔΙΑΣΠΟΡΑ - ΠΑΝΔΗΜΙΑ

Έχουμε στοιχεία για τον αριθμό των θυμάτων της πανδημίας ανάμεσα στους Κύπριους της Διασποράς;

Η πανδημία του κορωνοϊού ήταν μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδος για όλη την ανθρωπότητα με τρομερές απώλειες. Δυστυχώς κατά την περίοδο αυτή έχασαν τη ζωή τους και πολλοί συμπατριώτες μας. Βαρύ ήταν το πλήγμα και για τους Κύπριους της Διασποράς μας, ιδιαίτερα για τους Κύπριους του Ηνωμένου Βασιλείου και των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, όπου εκεί έχουμε τους μεγαλύτερους αριθμούς θανάτων εξαιτίας της πανδημίας του κορωνοϊού. Ακριβή αριθμό είναι δύσκολο να έχουμε αλλά μετράμε εκατοντάδες θανάτους, ιδιαίτερα όπως έχω πει στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να σημειώσω την συγκινητική προσφορά των οργανωμένων συνόλων των Απόδημων μας προς τους συμπατριώτες μας στις χώρες που ζουν κατά το διάστημα αυτό. Ιδιαίτερα προς τους ηλικιωμένους και τις ευπαθείς ομάδες που το είχαν μεγαλύτερη ανάγκη. Ήταν εκεί, δίπλα τους και τους οφείλουμε ένα μεγάλο ευχαριστώ.


Έχει αποφασιστεί κατά πόσον θα πραγματοποιηθούν με φυσική παρουσία οι καθεχρονικές συναντήσεις των ομογενών μας, στην Κύπρο;

Όπως γνωρίζετε κάθε χρόνο πραγματοποιείται το Παγκόσμιο Συνέδριο Απόδημων Κυπρίων, με παρουσία πολλών Απόδημων μας, σε συνεργασία με την Παγκόσμια Ομοσπονδία Αποδήμων Κυπρίων (ΠΟΜΑΚ), την Παγκόσμια Συντονιστική Επιτροπή Κυπριακού Αγώνα (ΠΣΕΚΑ) και τη Νεολαία Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Απόδημων Κυπρίων (ΝΕΠΟΜΑΚ).

Φέτος, οι εργασίες του Συνεδρίου ήταν προγραμματισμένες να διεξαχθούν στις 3 μέχρι 6 Αυγούστου. Οι Παγκόσμιες Ομοσπονδίες ΠΟΜΑΚ, ΠΣΕΚΑ, ΝΕΠΟΜΑΚ ομόφωνα αποφάσισαν όπως αναβάλλουν το Συνέδριο προσωρινά, μέχρι να το επιτρέψουν οι επιδημιολογικές συνθήκες.

Ήταν μία απόφαση δύσκολη που πάρθηκε λαμβάνοντας σοβαρά υπόψη την δυσκολία των Κυπρίων από διάφορες χώρες της Διασποράς να ταξιδέψουν λόγω των επιδημιολογικών συνθηκών που επικρατούν στις χώρες που ζουν και στα διατάγματα που ισχύουν στην κάθε χώρα και επιπλέον τη βεβαρημένη επιδημιολογική κατάσταση τόσο στην Κύπρο, όσο και σε διάφορες χώρες του εξωτερικού που προκύπτει από το μεταλλαγμένο στέλεχος του ιού COVID-19.

Είναι μια εξέλιξη που μας στεναχώρησε, αλλά στην δύσκολη αυτή περίοδο που περνά η ανθρωπότητα προέχει η υγεία και η ασφάλεια των συμπατριωτών μας και όλου του κόσμου. Μόλις φυσικά το επιτρέψουν οι επιδημιολογικές συνθήκες θα επαναπρογραμματίσουμε το Συνέδριο μας.

Θέλω να επισημάνω στο σημείο αυτό, ότι η περίοδος της πανδημίας ανέβαλε πολλές από τις δράσεις μας, όμως αυτό δεν μας πτόησε και χάρη στην εξέλιξη και στα επιτεύγματα της τεχνολογίας καταφέραμε να επικοινωνούμε και υλοποιούμε διάφορους στόχους μας. Μπορεί οι δράσεις και οι εκδηλώσεις με τη φυσική παρουσία των Αποδήμων μας να περιορίστηκαν, αλλά η επαφή και οι στενές μας σχέσεις συνεχίζονται και θα συνεχιστούν μέχρι να το επιτρέψουν οι συνθήκες και να ανταμωθούμε και από κοντά. Ευελπιστώ ότι σύντομα θα γίνει και αυτό.


Υπάρχει σε εξέλιξη το Πρόγραμμα Νόστος. Ποιοι συμμετέχουν και σε τι αποσκοπεί;

Μέσα από την πετυχημένη συνεργασία ΚύπρουΕλλάδας - Αιγύπτου σε θέματα Διασποράς, συνεχίζουμε με το Πρόγραμμα Νόστος IV, ένα πρόγραμμα φιλοξενίας 15 νέων της Διασποράς των τριών χωρών, με αιγυπτιώτικες ρίζες, που θα επισκεφθούν Κύπρο, Ελλάδα και Αίγυπτο. Στόχος του προγράμματος είναι οι νέοι των τριών χωρών να έρθουν πιο κοντά και να δημιουργηθούν ισχυροί δεσμοί φιλίας. Επίσης, να γνωρίσουν την ιστορία, τον πολιτισμό και τις παραδόσεις των τριών χωρών, καθώς και τις πολιτικές εξελίξεις της περιοχής.

Η πρώτη φάση του προγράμματος ΝΟΣΤΟΣ IV έχει ήδη πραγματοποιηθεί στην Αίγυπτο πριν από λίγες μέρες. Η δεύτερη φάση και τρίτη φάση αναμένεται να πραγματοποιηθούν σε Ελλάδα και Κύπρο, τέλος Ιουλίου και αρχές του Αυγούστου αντίστοιχα. Στα πλαίσια της επίσκεψής τους στο νησί μας θα έχουν την ευκαιρία να πραγματοποιήσουν επίσημες συναντήσεις, καθώς και να γνωρίσουν την Κύπρο και τον πολιτισμό της, μέσα από διάφορες δράσεις και ξεναγήσεις τους.